< Terug

Drimmelen 70 jaar bevrijd - 6 november 1944

Het is 5 juni 1944 .
De Geallieerden landden in Normandië en trokken op naar het Noorden.
De Duitsers leden flinke verliezen en trokken zich terug.
5 september dolle dinsdag: radio Oranje verkondigde per ongeluk dat de bevrijding van Holland aanstaande was.
In Rotteram gingen mensen juichend de straat op. De Duitsers sloegen op de vlucht. In  overvolle treinen koersten zij richting Duitsland.
Ook in Drimmelen  was het een komen en gaan van Duitse soldaten.
De woning van de ouders van Cees Schuller op de Herengracht werd ingericht als commandopost.
Ze versperden  met springstof de toegang tot het dorp.
Uiteindelijk sloegen ook zij op de vlucht over de Amer.
Duitsers kwamen op de fiets en wilden via de Biesbosch naar het noorden.
      Naar de overkant
Wim Vos en Drik van den Diepstraten brachten vluchtende Duitsers naar de overkant.
Chris Rullens bracht met zijn broer Duitsers over bij de mand. Ze gaven soms nog een fooi, zo blij waren ze..
Ze dachten aan de overkant het paradijs aan te treffen.Bij de mand werden ze opgevangen door dappere mannen uit de Biesbosch.
De Duitsers werden ontwapend en gevangengehouden in een schip.
Het werden er uiteindelijk 75 krijgsgevangenen!
Krijgsgevangen in schip
De krijgsgevangen moesten worden bewaakt. Ze mochten niet ontsnappen.
Ook Tijs Peele uit Hooge Zwaluwe behoorde tot de bewakers.
Tijs zat ondergedoken in de Biesbosch.
De Biesbosch was tijdens de Tweede Wereldoorlog een ideaal gebied voor onderduikers en een plaats voor verzetsactiviteiten.
Hij sliep in de boerenschuur achter het huis bij de familie Klunder die in de Suzannahoeve op Pauluszand woonde.
Later vertoefde Tijs overdag vaak in en rond de twee binnenscheepjes bij de sloot van St. an in de Biesbosch waar een groot aantal Duitse soldaten gevangen werden gehouden en er bewaakt en verzorgd moesten worden.
Ommekeer
Maar alles veranderde toen de slag om Arnhem in september  door de bevrijders verloren werd.
De Duitsers gaven zich nog niet gewonnen. Nog was Drimmelen niet bevrijd.
Omdat de bevrijding uitbleef werd de situatie voor de krijgsgevangen in de schepen steeds penibeler.
De gevangenen vervuilden steeds meer. Ze waren met luizen bedekt en sliepen op stro dat wemelde van de luizen en vlooien.
Er bra zelfs dysenterie (een zware vorm van diarree) uit dat een aantal levens eisten, ondanks het regelmatige bezoek van een dokter.
Nog een bewaker
Wie ook ndergedoken  zat in de Biesbosch en later bewaker was van de krijgsgevangen was Herman Dubbelman uit Lage Zwaluwe.
Herman was getrouwd met Saar Spuybroek uit Oud Drimmelen.
Zegt: Soms bracht ik een vrachtje  gevangen moffen naar de sloot van st Jan .
We brachten ze naar een aak met luiken.
Een luik ging open en via een ladder gingen de Duitsers  het ruim in.
Ze kwamen het schip niet meer uit. Hun behoefte deden ze  in de roef.
Het eten werd  via Hank geregeld. Aardappels kregen we via de boer.
Meid kaalgeschoren
Een meid kwam met een Duitser overgevaren van de visplaat naar de Heemplaat.
Hoe ze er gekomen zijn weten we niet. Daar hebben wij haar haren afgeknipt.
Iedereen mocht eens wat proberen. Ik heb ook meegedaan.
Vonden we grappig en kwajongensachtig.
Je pakte een haarlok en knip. Zij werd ook in het schip gezet.
Maar voorin in het aparte ruim.
De boeren in de Biesbosch
De boeren hadden tot nu toe weinig last van de Duitsers.
Zij gaven voedsel aan de bewakers voor de krijgsgevangen in de 2 schepen.
Een van die boeren was Cees de Jonge op de Heemplaat.
Er zaten onderduikers rond  zijn boerderij en hij deed ook bijzonder gevaarlijke dingen.
Het verhaal van Cees  De Jonge
Wilhelm Kruger was een Duits deserteur.
Cees heeft hem in de  schuilkelder verborgen gehouden.
Omda het té gevaarlijk was om hem op de boerderij te houden, besloot Cees de Duitser zelf naar Drimmelen te brengen in een bootje.
S’nachts heeft hij hem overgevaren naar de Koekoek, een polder over de Amer.
En zo kwam de Duitse deserteur in handen van de Engelsen.
Cees kwam om twee uur ‘s nachts thuis.
‘s Morgens om 9  uur kwamen enkele Duitsers hem arresteren en namen hem met zijn gezin mee.
 Cees werd opgesloten in een keet. Het gezin kwam in Nieuwendijk terecht.
Daar is een zwager van Cees naar de  Ortscommandant gestapt, die eerder bij Cees  ingekwartierd was geweest.
Met ee briefje van die Orstscommandant  en heel mooi praten is het onze zwager gelukt Cees bij het bruggetje van St Jan vrij te krijgen .
Daar was hij tussen Duitse bewakers op weg naar Gorkum, vermoedelijk op weg naar het vuurpeleton.
Op 3 Juli 1954 kwam die Duitse deserteur Wilhelm Kruger  Cees  bedanken voor zijn heldendaad.
Hulde aan de boeren
Bij de begrafenis van Boer de Jonge was ook Piet van den Hoek een van de sprekers.
Piet zei: Jullie waren verzetsmensen, die zelf te bescheiden waren om daar getuigenis van af te leggen.
Bevrijding Made
4 november 1944 is Made bevrijd.
Er was geen reden tot feest.
Er was ontzettend veel verwoest.
Leen Meeuwissen uit ons dorp woonde toen in Made.
Zijn woning was totaal stukgeschoten.
Zijn ouders zijn  met Leen en zijn broer en een kruiwagen, waarin oma lag, naar Den Hout gevlucht.
Onderweg zagen ze dode soldaten, kapotgeschoten huizen.
Door de gevechtshandelingen is er veel vernield om Made te kunnen bevrijden.
De Duitsers waren gelukkig verdwenen uit Made
Moedig man
Cees Smits, de latere burgemeester van Made Drimmelen,  fietste zaterdagnacht 4 november vanuit Drimmelen naar  Made.
Hij vroeg aan de Polen om de beschietingen op Drimmelen te stoppen, daar alle Duitsers uit het dorp verdwenen waren.
Er waren al dorpelingen gedood en er was veel schade aan woningen aangericht.
Cees zat vaak ondergedoken in de aak van de ouders van Adriaan Snoek
Op een avond doorzochten de Duitsers de aak van Kees Snoek.
Bij het wiegje  van Adriaan gekomen draaiden zij zich echter om. Ze hebben niets gevonden.
Onder het matras  van baby Adriaantje lag een revolver van Cees Smits.
Adriaan zat dus al vroeg in het verzet.
Drimmelen bevrijd
Op 5 november trokken de Polen met tanks Drimmelen binnen.
Met gejuich werden ze ontvangen.
Ze deelden  sigaretten en chocolade uit.
Zondagochtend 5 november gingen de Polen weer terug naar Made via de koekoek.
Ontscheping krijgsgevangenen
Op 6 november kwamen twee schepen de oude haven binnenvaren.
De 75 krijgsgevangenen werden ontscheept en afgevoerd naar Made en overgedagen. aan de commandant van de 10th Polish Dragoons om naar een Engels krijgsgevangenkamp bij Breda te worden gebracht.
In gelid liep de stoet door het dorp uitgejoeld door de dorpelingen.
Voorop een meid met kaalgeschoren hoofd.
Bevrijders contra Duitsers
Toen de Polen vertrokken waren kwamen o.a. de Canadezen naar Drimmelen voor bewaking.
In het dorp werden huizen aangewezen waarin die soldaten gehuisvest werden.
De Duitsers zaten aan de overkant van de Amer en namen Drimmelen en andere dorpen onder vuur.
Vaak kwamen Duitse soldaten  de Amer over naar hier.
Via telefoons werden de geallieerden gewaarschuwd.
De B.S: binnenlandse strijdkrachten
Meteen na de bevrijding werden vrijwilligers opgeroepen voor de binnenlandse strijdkrachten.
De vrijwilligers voor de B.S moesten zich aanmelden bij commandant  Kuipers, hoofd van de school.
Degene die geen zin had zou elders te werk gesteld worden.
Daar hadden ze natuurlijk geen trek in. Dus meldden zij zich.
Enkele leden uit ons dorp  waren o.a Cees Schuller, Bas Rijsbergen, Kees Snoek, Rullens,
B.S Kuipers
Deze in Friesland geboren onderwijzer kwam werd in 1937  hoofd van de christelijke school in Drimmelen.
Al  in 42/43 in het verzet gekomen via de groep André die in de Langstraat actief was.
Later kwam hij in de groep TROUW.
9 augustus 1944 zijn 23 medewerkers van die groep gefusilleerd, in Vught, onder hen
Nies den Engelsen, uit Zevenbergen. Die werkte met Kuipers samen
De overige leden van de TROUWgroep waren bang dat de gevangenen zouden doorslaan
omdat ze gemarteld werden.
Er gingen geruchten dat er een grote razzia zou komen.
Ongeveer 10 augustus is het gezin hals over kop gevlucht naar Nieuwendijk gem Almkerk
Met een roeiboot uit de haven van Drimmelen, naar Nieuwendijk.
Ook daar bleef Kuipers actief in het verzet.
In oktober is hij  met zijn gezin terug gegaan naar Drimmelen, omdat de operatie Marketgarden dichterbij kwam
Zijn huis was bezet geweest door de Duitsers. Er was veel geroofd en vernield.
Bij de bevrijding lid geworden BS. commandant Drimmelen. Hij had dus direct te maken met
de groep krijgsgevangenen, die 5/6 november werden overgedragen aan de Polen
De onderduikers in de Biesbosch bezocht hij regelmatig, via de kooiker Reuser.
Hij zorgde o.a. voor de voedselvoorziening, bonkaarten en boeren in de omgeving.
Was  na 8 november betrokken bij de crossings.
      Drie wachtposten.
Ook s’nachts werd er wachtgelopen.
De Duitsers beschouwden de leden van de B.S als gewapende burgers.
Niks geen oorlogsrecht als krijgsgevangen.
Ze kregen de kogel als ze gevangen werden genomen.
De leden van de B.S kwamen s'avonds eten in het oude Biesboschmuseum, nu Ons Huis.
Chris Rullens moest met een paar broers aardappelen schillen. Er was een kok aanwezig.
Als er wat over was dat voor  de dorpelingen. Bas van Rijsbergen, de vader van Arie, werd  lid van de BS.
Ook Kees Snoek, de vader van Adriaan, werd na de bevrijding lid van de B.S.
Hij kreeg een geweer met 5 patronen.
Zwaar bewapend liep hij dus wacht tussen de Batterij en de Koekoek.
Was hij bang? Om de doje dood niet, zei hij desgevraagd.
Biesbosch bezet     
Op 10 november namen de Duitsers de Biesbosch totaal in bezit.
Voorheen hadden ze dit gebied met rust gelaten.
Overal werden mitrailleur posten ingericht.
Ook gingen er patrouilleboten varen.
Met geweervuur werd Drimmelen bestookt. Twee doden waren te betreuren.
De dorpelingen mochten niet meer over de Dorpsstraat lopen.
Het was te gevaarlijk.
Beschietingen met dodelijke afloop
Het pand  van Wim Vos, waar wij nu zitten, werd  regelmatig beschoten. Daar zaten ook wachtposten.
Rond het  huis werden vele balen stro geplaatst.
De vader van Chris Rullens, ook lid van de B.S heeft meegedaan met het gevecht tegen de Duitsers.
Drie Duitsers zijn doodgeschoten.
Die hebben daar een tijdlang begraven gelegen in de dijk.
      Ze zijn naderhand opgegraven.De naamplaatjes werden weggegooid. Jammer, achteraf.
Steeds waren er schietpartijen over en weer en infiltraties van Duitse soldaten.
Vanaf de Drimmelse weg werd iedere dag geschoten richting de Biesbosch
Onder deze erbarmelijke omstandigheden leefden de dorpelingen tot aan de bevrijding.
Wim Vos werd postuum onderscheiden  met het Verzetherdenkinsskruis.
Ardennen offensief
Op 16 december 1944 vond het Ardennen offensief plaats.
De Duitsers wilden zich niet gewonnen geven.
De Duitsers wilden rond kerst ook Antwerpen aanvallen. De troepenmacht bestond uit 16 000 soldaten.
Die aanval is verijdeld door toedoen van Jan de Rooy.
Terreur Duitsers
      Noord Nederland was nog steeds bezet gebied.
De Duitsers oefenden een ware terreur uit.
Er ontstond gebrek aan voedsel en medicijnen.
De Biesbosch was een uniek gebied om de Duitsers om de tuin te leiden.
Belangrijk voor de bevrijders was te weten wat de Duitsers in hun schild voerden.
Vanuit het bezette noorden van Nederland  werden daarom in het geheim militaire inlichtingen overgebracht naar het bevrijde zuiden.
Aanvankelijk liep dat via geheime zenders. Later via koeriersdiensten per trein of op de fiets.
Maar de Duitsers verhinderden dat stelselmatig en met succes.
De enige mogelijkheid die restte was: berichten overbrengen via de Biesbosch.
Het was een moeilijk begaanbare weg over water, door gorzen- en biezenland. Dappere lieden ondernamen nachtelijke overtochtn door de Biesbosch.       Zij, de liniecossers   genoemd , brachten geheime berichten, voedsel, medicijnen en gestrande piloten over.
Crossing Tijs Peele met Piet van de Hoek.
De eerste crossing die Tijs maakte was in gezelschap van Piet van den Hoek op  13 januari 1945 mee.
Zij werden gearresteerd en na zeven dagen in gevangenis het Wolvenplein in Utrecht te hebben doorgebrcht[1], kwamen beiden in een klein werkkamp Waterloo aan de Doornseweg te Leusden terecht. Zij kregen hier meer slaag dan eten.
Tijs en Piet zagen kans om samen met Joop van der Pol uit Zeist, die de omgeving goed kende, het kamp te ontvluchten.[2]
Deze crossing eindigde voor Tijs op 18 februari 1945 toen hij in Lage Zwaluwe arriveerde.[3]
Wim Nouwen vertelde mij dat Tijs zeker 6 à 7 crossings heeft gemaakt.
Hij ging regelmatig naar het bezette gebied en bleef daarbij soms wel anderhalve week weg.
Tijs ging naar huisarts F.H.K. Gaaymans, en gemeente-ambtenaar C.W Smits in Made.[4]
Hij haalde bij hen onder andere brieven op om die naar het bezette gebied te brengen, herinnerde Wim zich.
Bij de familie Nouwen in Drimmelen ontmoette Tijs zijn toekomstige vrouw,
Medailles voor Tijs
Nade beëindiging van de oorlog wilde Tijs geen medailles en andere eerbewijzen ontvangen voor wat hij tijdens de oorlog hadgedaan: "ik heb gedaan wat ik moest doen, ik heb dit alles voor het vaderland gedaan", zei hij tegen Wim Nouwen.
Het zag het dus als zijn plicht om dit te doen zonder dat hij daarvoor zou worden beloond.
Later ontving hij toch nog het Mobilisatie-Oorlogskruis en het Verzetherdenkingskruis en was hiermee zeer vereerd.
Dodelijke voltreffer
      Op  8 januari werd de moeder van Mien vd Klippe getroffen door een granaat. Zij overleefde deze voltreffer niet.
Evacuatie totale Biesbosch
Nadat 15 januari Duitse soldaten waren doodgeschoten door twee liniecrossers werd de hele Biesbosch geëvacueerd.
Het werd voor de liniecrossers steeds moeilijker om hun opdrachten te vervullen
Heldendaad Bas
Op 2 april maakte Bas van Rijsbergen twee Duitsers krijgsgevangene.
Hij kreeg een kogel op zijn helm. Zijn boerderij is afgebrand.
Bas heeft lange tijd ondergedoken gezeten in de koekoek.
Het einde in zicht
Nog was  de oorlog niet voorbij. De Duitsers schoten V-1’s  af.
Eerst vlogen ze naar Londen later richting Antwerpen.
Ze kwamen laag over. De V-1’s kwamen over Made, Den Hout en Drimmelen.
Je kon ze duidelijk horen. Soms vielen ze ergens neer o.a eentje hier vlakbij in de Koekoek.
De dorpelingen waren doodsbang.
Als zo’n ding neerstortte ontstond er een gat van 10 meter diep.
Zo’n bom had een springlading van 1000 kg.
Slot
Uiteindelijk werden de Duitsers teruggeslagen en verslagen.

 

Heeft u vragen?

info@drimmelendorp.nl

All Rights Reserved 2015 Design & realisatie door IC10